Akkoyunlular Devleti
Akkoyunlular Devleti

Akkoyunlular Devleti

     Akkoyunlular, milattan sonra 1378 yılından 1508 yılına kadar Kuzey Irak, Azerbaycan ve Doğu Anadolu’yu yöneten devlettir. 14.yüzyılda, Oğuzların Bayındır boyuna mensup Akkoyunlu Türkmenleri tarafından kurulmuştur.

     Aslında, 13.yüzyılın sonlarında bu bölgeye göç eden ve yurt belirleyen Akkoyunlu Türkmenleri, henüz devlet kurmadan da bölgede efektif olmuştur. Bizans tarihçelerine göre de, Akkoyunlular’ın Doğu Anadolu’da en az 1340’tan beri mevcut olduğu belirtilmektedir. 1340 yılından sonra, Akkoyunlular Tur Ali Bey’in liderliğinde çeşitli bölgelere akınlar düzenlemiştir. Suriye, Anadolu, Irak ve Trabzon İmparatorluğu bu akınların yapıldığı yerlerin başını çekmektedir. Hatta öyle ki, Trabzon İmparatorluğu’nun Akkoyunlularca yağmalanmasından sonra Trabzon imparatoru kızını, Tur Ali Bey’in oğlu ile evlendirmiştir. Devletin, kuruluşunun ise 1378 ila 1435 yılları boyunca hüküm süren, Kara Osman tarafından gerçekleştirildiği bilinmektedir.

Akkoyunlular, milattan sonra 1378 yılından 1508 yılına kadar Kuzey Irak, Azerbaycan ve Doğu Anadolu’yu yöneten devlettir.
Akkoyunlular, milattan sonra 1378 yılından 1508 yılına kadar Kuzey Irak, Azerbaycan ve Doğu Anadolu’yu yöneten devlettir.

     Ayrıca, Kara Osman da dahil birçok Akkoyunlu lideri Bizans prensesleriyle evlenmiştir. Akkoyunlu devleti, kuruluşundan kısa bir süre sonra Memluk sultanına hizmet etmeye başlamıştır. 1400 yılında, Timur’un Anadolu’ya girişine destek vermiş ve Malatya’yı sınırlarına katmışlardır. Daha sonra, 1402’de Ankara Savaşı’na yardım eden Kara Osman’a, Timur tarafından tüm Diyarbakır verilmiştir. Bu olaylarla, devletin temel kuruluşu tamamlanmıştır.


Akkoyunlu Devleti’nin Gelişimi ve Uzun Hasan Dönemi

     Rakip Türkmen devleti Karakoyunlu Devleti’nin batı İran ve Azerbaycan’daki güçlü varlığı geçici olarak herhangi bir genişlemeye engel oldu. Ayrıca, Kara Osman’ın oğulları arasındaki iktidar kavgası da devletin büyümesi hususunda sorunlar teşkil etmekteydi. Ancak Kara Osman’dan sonra 1452 ila 1478 yılları arasında hükümdar olan Uzun Hasan’ın egemenliği Akkoyunlular devletini yeniden öne çıkardı. Karakoyunlu lideri Cihan Şah’ın 1467’de, Timurlu Ebu Said Mirza’nın 1468’de yenilmesiyle Uzun Hasan, devleti bir imparatorluğa dönüştürdü. Sınırlarını oldukça genişletti. Başkent sıfatını Diyarbakır’dan Tebriz’e aktardı.

Dikkatinizi Çekebilir;  1929 Ekonomik Krizi Nedenleri ve Sonuçları Nelerdir?
Kara Osman’dan sonra 1452 ila 1478 yılları arasında hükümdar olan Uzun Hasan'ın egemenliği Akkoyunlular devletini yeniden öne çıkardı.
Kara Osman’dan sonra 1452 ila 1478 yılları arasında hükümdar olan Uzun Hasan’ın egemenliği Akkoyunlular devletini yeniden öne çıkardı.

     Ayrıca, devlet işlerindeki düzen de hızlı bir gelişimin habercisiydi. İllere atanan beyler, hükümdara bağlı kalmak koşuluyla bulunduğu bölgenin kontrolünü sağlıyordu. Çeşitli devlet adamları, önemli kararları “Büyük Divan” adı verilen toplantılarda alıyordu. Devlet işlerinin, aslen yürütülmesinden sorumlu olan bu divan dışında illerde de küçük divanlar bulunuyordu. Bu da, illerin yönetiminin sağlanması açısından oldukça önem arz etmekteydi. İllerde kadılar hukuk yönetiminden, müftüler dini işlerden sorumluydu. Aynı zamanda Uzun Hasan, Osmanlı’dan örnek aldığı sistematik askeri yapı ile başarılı bir ordu oluşturmuştu. Hükümdarlığı döneminde, birçok bilgine Akkoyunlu Devleti ev sahipliği yapmıştır. İlerleyen süreçte ise Akkoyunlular, Osmanlı ile karşı karşıya gelecek ve devletin birtakım sorunları baş gösterecekti.

Akkoyunlular Devleti’nin Gerilemesi ve Yıkılışı

     Osmanlı, 1466 ile 1468 yılları arasında Anadolu’da doğuya doğru hareket ediyor, Akkoyunlu topraklarını tehdit ediyordu. Uzun Hasan’ı Orta Anadolu’daki Karamanlılar ile ittifaka zorluyordu. 1464 yılında, Akkoyunlular, Osmanlı’nın kaçınılmaz saldırısını engellemek için çoktan Venediklilere yönelmişti. Askeri yardım vaatlerine rağmen, Venedik talep edilen silahları hiçbir zaman sağlamadı. Bu sebeple Uzun Hasan, 1473’te Tercan’da Osmanlılar tarafından yenilgiye uğratıldı. 1478 ila 1490 yılları arasında hükümdar olan Yakub bir süre daha devletin varlığını sürdürdü. Ancak, ölümünden sonra Akkoyunlu Devleti iç çekişmelerle parçalandı ve daha güçlü komşuları için tehdit olmaktan çıktı.

     Şia mezhebine mensup olan Safeviler, çoğunluğu Sünni mezhep olan Akkoyunluların altını oymaya başlamıştı. İki güç 1501-02’de Nahçıvan yakınlarında bir savaşta karşılaştı. Akkoyunlular Şah İsmail tarafından yenilgiye uğratıldı. Mardin’deki özerk Akkoyunlu devletini ve Diyarbakır’ı 1503’te ele geçirdi. O zamanın Akkoyunlu hükümdarı Murad, 1508 yılına kadar sürmek üzere devleti kısa bir süre de olsa Bağdat’ta yeniden kurdu. Ancak kısa bir süre sonra, kendisinin de Diyarbakır’a çekilmesiyle hanedan tamamen sona erdi.

Kaynaklar;

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı buraya girin