Pergamon Antik Kenti Nerede

     Pergamon antik kenti T├╝rkiye’nin ─░zmir ili s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde, bug├╝nk├╝ Bergama il├žesinde bulunmaktad─▒r. Anadolu b├Âlgesinde, Ege Denizi’ne yakla┼č─▒k 25 kilometre mesafede bulunan antik bir ┼čehirdir. ┼×ehir, Bergama’dan Ege k─▒y─▒lar─▒na ula┼č─▒m─▒ sa─člayan Caicus Nehri Vadisi’ne (Bug├╝nk├╝ ad─▒ Bak─▒r├žay) bakt─▒─č─▒ i├žin b├╝y├╝k stratejik ├Âneme sahipti. Pergamon, Hellenistik d├Ânemde ├Âneminin zirvesine ula┼čt─▒ ve Attalid krallar─▒n─▒n ba┼čkenti oldu. S─▒ras─▒nda Roma d├Ânemine ┼čehir Asya eyaletinin ilk ba┼čkenti oldu ama nihayetinde yerel rakibi Efes bu stat├╝s├╝n├╝ kaybetti. Bergama, UNESCO taraf─▒ndan D├╝nya Miras─▒ Listesi’nde bulunmaktad─▒r.

Pergamon Antik Kenti

Bergama’n─▒n K├Âkeni

     Ne zaman ─░skender 323 M.├ľ. ├Âld├╝, onun generalleri aralar─▒nda bir g├╝├ž m├╝cadelesi sonu├žland─▒ fethetti─či topraklar b├Âl├╝nd├╝. Bu zaman zarf─▒nda antik kent, g├╝ney taraf─▒nda bir yerle┼čim yeri olan bir tepedeki kaleden biraz daha fazlas─▒yd─▒. Y─▒llarca s├╝ren huzursuzlu─čun ard─▒ndan ┼čehir, Makedon generallerinden biri olan Lysimachus’un kontrol├╝ndeki b├Âlgenin bir par├žas─▒ oldu. Bu zamana kadar Pergamonpolis (veya ┼čehir devleti ) sivil ├Ârg├╝tlenme modelini benimsedi.

     Lysimachus, ─░skender’in imparatorlu─čunun b├Âl├╝nmesinin ard─▒ndan askeri ├žat─▒┼čmalara dald─▒ ve M├ľ 282’de, Greko-Makedon Babil y├Ânetiminin h├╝k├╝mdar─▒ Seleucus’la y├╝zle┼čti. Lysimachus , g├╝venilir bir te─čmen olan Tieium’dan Philatauerus’un g├Âzetiminde ┼čehirde’de sava┼č sand─▒─č─▒n─▒ b─▒rakt─▒. Lysimachus’un ├Âng├Âremedi─či ┼čey, sava┼čta ├Âlece─čiydi. Philatauerus i├žin bu ├žok da k├Ât├╝ de─čildi: ┼ču anda sahibi olmayan bir kalede 9.000 yetenek tutuyordu. Philatauerus paraya el koydu ve ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ ilan etti, ancak gereksiz risklerden ka├ž─▒nmak i├žin ak─▒ll─▒ca Selevkos’a sadakat yemini etti ve Pergamon Seleukos ─░mparatorlu─ču’nun bir par├žas─▒ oldu.

─░skenderden Sonras─▒ Kent

     Philatauerus, M├ľ 263’teki ├Âl├╝m├╝ne kadar kent hat─▒r─▒ say─▒l─▒r bir ├Âzelliklerle y├Ânetti. Ye─čeni Eumenes, kentin h├╝k├╝mdar─▒ oldu: o zamana kadar ┼čehir k├╝├ž├╝k bir krall─▒─ča geni┼člemi┼čti. Philatauerus genellikle kent’in iktidar hanedan─▒n─▒n kurucusu olarak belirtilebilir ama asl─▒nda Eumenes sonra cetvel oldu, I. Attalos (r. 241-197 M.├ľ.), resmi kurucusuydu Attalidler hanedan─▒ o ilk biriydi olarak kim kral unvan─▒n─▒ kulland─▒.

B├╝y├╝k ─░skender Pergamon ili┼čkisi

I. Attalus, M├ľ 3. y├╝zy─▒lda Trakya’dan gelen ve Orta Anadolu’ya yerle┼čen bir Galat ( Kelt ) kabilesi olan Galatlar’a kar┼č─▒ ├Ânemli bir zafer kazand─▒─č─▒ i├žin hat─▒rlanmaktad─▒r (bu, Yeni Ahit’te Galatlara Mektup’ta ele al─▒nan grubun ayn─▒s─▒yd─▒. ). Anadolu’daki bir├žok topluluk, Pergamon ┼čehir surlar─▒n─▒ bile a┼čmay─▒ ba┼čaran Galat sald─▒r─▒lar─▒na u─čram─▒┼čt─▒. Attalus, Galatlar─▒ geri p├╝sk├╝rtt├╝ ve onlar─▒ ma─člup etti. Bu askeri ba┼čar─▒, yaral─▒ bir Galat sava┼č├ž─▒s─▒n─▒ tasvir eden ├╝nl├╝ ├ľlmekte olan Galya heykelinin yarat─▒lmas─▒n─▒n arka plan─▒yd─▒. Bergama art─▒k Anadolu’nun en g├╝├žl├╝ krall─▒─č─▒n─▒n ba┼čkentiydi. 

┼×ehrin Zirve Zamanlar─▒

     II. Eumenes, I. Attalus ‘in yerini ald─▒ ve Pergamon‘u M├ľ 197’den M├ľ 159’a kadar y├Ânetti. M.├ľ. 190’da Romal─▒lar Seleukoslar─▒ Anadolu b├Âlgesinden kovdu. Romal─▒lar Anadolu’yu kendileri y├Ânetmekle ilgilenmedikleri i├žin, bu noktada zaten Romal─▒lar─▒n dostu ve m├╝ttefiki olan II. Eumenes, Seleukoslara ait olan b├Âlgenin yeni h├╝k├╝mdar─▒ oldu. Yunanl─▒lar, Eumenes’i kendi Yunanl─▒lara kar┼č─▒ Romal─▒lara kat─▒ld─▒klar─▒ i├žin hain olarak k─▒nad─▒lar. Ancak bu yeni senaryo, kenti orta d├╝zey bir krall─▒─ča ve Eumenes’i ger├žekten zengin hale getirdi. Kent bu noktada nispeten g├╝venliydi: Romal─▒lar askerlerini neredeyse t├╝m Akdeniz’e yayd─▒lar. Asya k─▒y─▒lar─▒nda ancak t├╝m bu faydalar─▒n maliyeti y├╝ksek, ┼čimdilik Pergamon ├žok daha b├╝y├╝k olmas─▒na ra─čmen ├žok daha az ba─č─▒ms─▒zd─▒. ┼×u anda n├╝fusun ne kadar b├╝y├╝k oldu─ču net de─čil, ancak arkeolojik kan─▒tlar ─▒┼č─▒─č─▒ndan 10 binden fazla inan─▒n ya┼čamad─▒─č─▒ ├Âng├Âr├╝yor.

Dikkatinizi ├çekebilir;  Ren├ę Magritte Hayat─▒ ve Adam─▒n O─člu Tablosu
Pergamon Akropol

II. Eumenes, Bergama’n─▒n prestijini geni┼čleterek ve bir k├╝lt├╝r ba┼čkenti haline getirerek art─▒rma giri┼čiminde bulundu. Bu, ‘B├╝y├╝k Sunak‘─▒n veya’ Pergamon Suna─č─▒’n─▒n yarat─▒ld─▒─č─▒ zamand─▒. Eumenes ayr─▒ca cilt say─▒s─▒ ve bursiyerlerinin itibar─▒ a├ž─▒s─▒ndan ─░skenderiye’den sonra ikinci bir k├╝t├╝phane olu┼čturarak bir bilim ve ara┼čt─▒rma merkezi kurdu. Ayn─▒ zamanda halk─▒n e─členmesi i├žin harika bir resim koleksiyonuna sahipti.

     M─▒s─▒r’─▒n Yunan h├╝k├╝mdar─▒ IV. Ptolemy, ─░skenderiye’ye meydan okuyan ba┼čka bir k├╝t├╝phane fikrinden memnun de─čildi, bu y├╝zden kentte bulunan k├╝t├╝phanenin geli┼čmesini ├Ânlemek i├žin M─▒s─▒r’dan papir├╝s ihracat─▒n─▒ yasaklad─▒. Sonu├ž olarak, kent yetkilileri, Do─ču’da uzun s├╝redir yaz─▒ amac─▒yla kullan─▒lan ÔÇťpar┼č├ÂmenÔÇŁ (i┼členmi┼č koyun ve buza─č─▒ derileri) seri ├╝retimini te┼čvik ettiler. Par┼č├Âmen, bir ileti┼čim arac─▒ olarak ka─č─▒da rakip oldu; papir├╝sten ├žok daha pahal─▒ ama ayn─▒ zamanda daha dayan─▒kl─▒yd─▒. Kent’in bir ├žarp─▒tmas─▒ olan ÔÇťpar┼č├ÂmenÔÇŁ kelimesiyle (ÔÇťpar┼č├ÂmenÔÇŁ ─░spanyolca’da pergamino , ─░talyanca’da pergamena ) Pergamon‘un ad─▒ bug├╝n bile ya┼čamaya devam etmektedir. Bu g├╝zel, antik ┼čehrin ismi umar─▒m daima ya┼čamaya devam eder.

Bergama Roma’ya Teslim Edildi

     III. Attalus (M.├ľ. 138-133) d├Âneminde, kent Roma halk─▒ taraf─▒ndan tam olarak y├Ânetilmek ├╝zere Roma cumhuriyetine teslim edildi ve krall─▒k, ilk ba┼čkenti Pergamon olmak ├╝zere Roma’n─▒n Asya eyaletine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝. Yeni Roma y├Ânetimini herkes kabul etmedi ve bir dizi isyan ├ž─▒kt─▒. Sivil karga┼čaya tahamm├╝l├╝ d├╝┼č├╝k olan Romal─▒lar sonunda d├╝zeni sa─člad─▒lar, ancak ┼čehir k─▒sa s├╝re sonra stat├╝s├╝n├╝ kaybetti ve kom┼ču ┼čehir Efes yeni eyalet ba┼čkenti oldu.

     Alt─▒nda Hadrian (117-138 CE), ┼čehir birka├ž emperyal giri┼čimler taraf─▒ndan tercih edildi. Metropol unvan─▒ verildi ve bunun sonucunda iddial─▒ bir in┼čaat program─▒ uyguland─▒: devasa tap─▒naklar, bir stadyum, bir tiyatro , b├╝y├╝k bir forum ve bir amfi tiyatro in┼ča edildi. Buna ek olarak, ┼čehir s─▒n─▒rlar─▒nda tap─▒nak Asclepius’a (┼čifa tanr─▒s─▒) c├Âmert bir kapl─▒caya geni┼čletildi.

     3. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda kent d├╝┼č├╝┼če ge├žti. 262 CE’de deprem nedeniyle i┼čler daha da k├Ât├╝ye gitti ve ard─▒ndan ┼čehir Gotlar taraf─▒ndan ya─čmaland─▒. H─▒ristiyanl─▒─č─▒n geli┼či, pagan tanr─▒lar─▒ onurland─▒ran binalar art─▒k arzu edilmedi─činden daha fazla de─či┼čiklik g├Ârd├╝. Binlerce sakat taraf─▒ndan ziyaret edilen Asklepios tap─▒na─č─▒ bile terk edildi. Bu de─či┼čikliklere ra─čmen ┼čehir hayat─▒ devam etti. 611’de Persler Suriye’yi istila ettiler ve ├žo─čunu y─▒karak Anadolu’ya girdiler. Romal─▒lar sonunda Persleri tahliye ettiler ve ─░mparator II. Constants (MS 641-668) kendini akropol├╝ g├╝├žlendirmekle s─▒n─▒rlad─▒.

Bergama Arkeolojisi

     Kentteki arkeolojik alan, Helenistik ve Roma sanat─▒n─▒n bir├žok g├╝zel eserini sa─člam─▒┼čt─▒r, ancak belki de en etkileyici olan─▒, ┼ču anda Berlin’deki Pergamon M├╝zesi’nde bulunan sunakt─▒r. B├╝y├╝k Sunak, II. Eumenes d├Âneminde in┼ča edilmi┼čtir (yukar─▒ya bak─▒n─▒z) ve yakla┼č─▒k 36 x 34 metrelik bir y├╝zey alan─▒na sahiptir. Antik ├ža─člardan g├╝n├╝m├╝ze kalan en etkileyici sanat eserlerinden biridir. Sunak bir merdivenin etraf─▒na in┼ča edilmi┼č ve 2,3 metre y├╝ksekli─činde ve 120 metre uzunlu─čundaki frizin tepesinde s─▒ral─▒ bir salon bulunmaktad─▒r.

B├╝y├╝k Sunak

     Y├╝ksek r├Âlyefle oyulmu┼č friz, Zeus ve Artemis’in canl─▒ tasvirlerini tasvir ediyor.ve kaosa kar┼č─▒ d├╝zenin zaferinin sembol├╝ olan Devlerle sava┼čan di─čer Olimpos tanr─▒lar─▒. Bu devasa an─▒t, bir zamanlar b├╝y├╝k olan bu ┼čehrin sahip oldu─ču g├╝├ž ve prestijin ikna edici ve kal─▒c─▒ bir ifadesidir.

CEVAP VER

L├╝tfen yorumunuzu giriniz!
L├╝tfen ad─▒n─▒z─▒ buraya girin